INFOKOMMUNIKASIYA TIZIMLARDA FOYDALANISHNI ROLLI CHEKLASH TIZIMINI QURISH MODELLARI VA USULLARI (DIGITAL TRANSFORMATION AND ARTIFICIAL INTELLIGENCE, 2024)
Ushbu, maqola moslanuvchanlikni, ma’murga yuklamaning pasayishini ta’minlash va dinamik faoliyat muammosini hal etishga imkon beruvchi foydalanishni rolli cheklash tizimi dinamik modelining tavsifiga bag‘ishlangan. 1. Foydalanishni rolli cheklash RBAC modeli-foydalanuvchilarni bitta katalogda boshqarish, yoki bir xil huquqlarga ega bо‘lgan foydalanuvchilarning katta guruhlarini boshqarish va h. uchun, tizimlarda dinamik foydalanuvchiga foydalanish muammolarini hal qilishga mos emas. Ushbu muammolarni hal qilish uchun atributlarga asoslangan foydalanishni boshqarish usuli ABAC tanlab olindi. Atributlarga asoslangan siyosatning normativ talablarning murakkabligini kamaytirishi evaziga foydalanishni boshqarish samaradorligi oshadi. RBAC bilan ABACning qо‘shilishi foydalanishni boshqarishda ma’murlashni soddalashtirish va RBACdagi muammolarni bartaraf etish imkoniyatlarini beradi, lekin ikkala modelning qо‘shilishi ichki xavfsizlik tahdidlaridan himoyalamaydi. Ichki tahdidlardan xavfsiz sxemani yaratish uchun vakolatlar sathida vazifalarni taqsimlash–SODni amalga oshirish taklif etildi.
Keywords: kompyuter tizimlari; xavfsizlik modellari; konfidensiallik; foydalanuvchanlik; foydalanishning cheklash tizimi; RBAC (Role-Based Access Control)- xavfsizlikning rolli nazorati; SOD (Segregation Of Duties)- vazifalarni taqsimlash; ME (Mutually Exclusive)-bir-birini inkor qilish; MER (Mutually Exclusive Roles)-bir-birini inkor qiluvchi rollar; MEP (Mutually Exclusive Permissions)-bir-birini inkor etuvchi vakolatlar; COI (Conﬂict Of Interest)-manfaatlar ixtilofi