FIZIK ENTROPIYA MANBALARI ASOSIDA POST-KVANT KRIPTOGRAFIK ALGORITM YARATISH (DIGITAL TRANSFORMATION AND ARTIFICIAL INTELLIGENCE, 2025)
Kvant hisoblash qurilmalarining rivojlanishi an’anaviy kriptografik algoritmlarning buzilishiga olib kelishi mumkin. Bu tadqiqot ishida oddiy qurilmalardagi fizik entropiya manbalaridan foydalangan holda post-kvant xavfsizligini ta’minlovchi yangi gibrid kriptografik algoritm - Fizik Entropiya Manbaali Gibrid Post-Kvant Xavfsizlik Algoritmi (FE-GPKXA) taklif etiladi. Algoritmda mikrofon shovqini, tarmoq trafigining vaqt belgilari, foydalanuvchi harakatlari, tizim sensorlari va kamera sensori kabi mavjud fizik entropiya manbalari bilan NTRU va Ring-LWE panjaraga asoslangan kriptografik yondashuvlardan foydalaniladi. O‘tkazilgan tajribalarga ko‘ra, bu algoritm maxsus kvant qurilmalarisiz ham yuqori darajadagi tasodifiylikni ta’minlash va post-kvant xavfsizligini saqlash imkonini beradi. FE-GPKXA algoritmi ayniqsa cheklangan resursli muhitlarda, jumladan mobil va IoT qurilmalarida katta ahamiyatga ega.
Keywords: kriptografiya; post-kvant; fizik entropiya; panjara asosidagi kriptografiya; kalitlar generatsiyasi; NTRU; adaptiv shifrlash