SVM ALGORITMI ASOSIDA SUN’IY NUTQNI ANIQLASH VA IDENTIFIKATSIYA QILISHNING INTELLEKTUAL YONDASHUVI (DIGITAL TRANSFORMATION AND ARTIFICIAL INTELLIGENCE, 2025)
Ushbu maqolada sun’iy nutqni aniqlash va uni identifikatsiya qilish uchun SVM (Support Vector Machine) algoritmiga asoslangan yondashuv taklif etiladi. Taklif etilgan pipeline 8 kHz chastotada yozilgan nutq yozuvlarini qayta ishlashga moslashtirilgan bo‘lib, akustik xususiyatlar sifatida quyidagi parametrlar tanlangan: MFCC₁–MFCC₁₃, F₀, H, Eₗₒg, ZCR, ΔMFCC, Jitter va HNR. Ushbu  parametrlar nutq signalining kepstral, fonatsion va prosodik xususiyatlarini qamrab olib, model uchun informativ vakillikni ta’minlaydi. Xususiyatlar freym darajasida ajratilib, utterance (gap) darajasida statistik agregatsiyalar (o‘rtacha qiymat, dispersiya, percentillar, diapazon) yordamida fiks uzunlikdagi vektorlarga aylantiriladi. Olingan vektorlar z-score normalizatsiyasi orqali standartlashtiriladi. Klassifikatsiya bosqichida esa RBF yadrosiga ega SVM modeli qo‘llaniladi. Model gipermetrlari nested k-fold cross-validation yordamida optimallashtiriladi, sinflar o‘rtasidagi nomutanosiblik esa sinf og‘irliklari orqali balanslanadi. Baholash jarayonida Accuracy, Macro-F1, ROC-AUC hamda anti-spoofing vazifasiga xos EER/HTER mezonlari qo‘llanilgan. Shuningdek, ablyatsiya tahlili(modelning qaysi qismi yoki qaysi xususiyat(lar) haqiqatan foyda berayotganini aniqlash uchun u(lar)ni tizimli ravishda olib tashlab (yoki alohida qo‘shib) ko‘rsatkichlar qanday o‘zgarishini solishtirish usuli) orqali har bir parametrning model natijalariga qo‘shgan hissasi alohida o‘rganilgan. Eksperimental natijalar shuni ko‘rsatdiki, MFCC parametrlarini ΔMFCC, Jitter va HNR kabi qo‘shimcha xususiyatlar bilan boyitish modelning diskriminativ qobiliyatini sezilarli darajada oshiradi. Taklif etilgan yondashuv yengil, barqaror va real vaqtli tizimlarga integratsiyaga tayyor bo‘lib, sun’iy nutqni aniqlashda yuqori aniqlikni ta’minlaydi.
Keywords: SVM (RBF); TTS; MFCC±Δ; F₀; jitter; HNR; H (entropiya); E_log; ZCR; z-score; CV; ROC-AUC; EER/HTER