KONSEPTUAL FARAZLARNI SOLISHTIRISHGA ASOSLANGAN ANTIPLAGIAT TIZIMI (DIGITAL TRANSFORMATION AND ARTIFICIAL INTELLIGENCE, 2025)
Ushbu maqolada matnli hujjatlarda plagiat holatlarini aniqlash uchun konseptual farazlarni solishtirishga asoslangan antiplagiat tizimi taklif etiladi. An’anaviy antiplagiat tizimlari asosan leksik yoki sintaktik o‘xshashlikni aniqlashga yo‘naltirilgan bo‘lib, mazmuni saqlangan holda ifoda shakli o‘zgartirilgan, ya’ni parafrazlangan matnlarni aniqlashda cheklangan imkoniyatlarga ega. Mazkur tadqiqot ushbu muammoni bartaraf etish maqsadida inson tafakkurida shakllanadigan semantik tasavvurlarni (konseptual farazlarni) modellashtirishga asoslangan yondashuvni taklif etadi. Taklif etilgan metodda har bir gap yoki hujjatdan asosiy obyektlar, ularning xususiyatlari va o‘zaro munosabatlarini ifodalovchi konseptlar ajratib olinadi hamda ular yagona ontologik fazoda normallashtiriladi. Hosil qilingan konseptual farazlar to‘plami asosida hujjatlar orasidagi semantik o‘xshashlik darajasi aniqlanadi. Ushbu yondashuv matnlar o‘rtasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri so‘z mosligi mavjud bo‘lmagan holatlarda ham mazmuniy yaqinlikni aniqlash imkonini beradi. Tajriba natijalari konseptual farazlarga asoslangan model parafrazlangan plagiatni aniqlashda an’anaviy usullarga nisbatan yuqori aniqlik ko‘rsatkichlariga ega ekanligini ko‘rsatdi. Taklif etilgan antiplagiat tizimi ilmiy tadqiqotlar, ta’lim muassasalari hamda elektron hujjatlar bilan ishlovchi axborot tizimlarida akademik halollikni ta’minlashda samarali qo‘llanishi mumkin.
Keywords: konseptual faraz; semantik o‘xshashlik; antiplagiat tizimi; plagiatni aniqlash; matnlarni tahlil qilish; ontologiya; kognitiv semantika