IDS VA IPS ARXITEKTURASINI MULTI-AGENTLAR YORDAMIDA TAKOMILLASHTIRISH

Authors

  • Bozorov Suhrobjon Muhammad al-Xorazmiy nomidagi TATU

Keywords:

IDS, IPS, IDPS, multi-agent tizim, kiberxavfsizlik, taqsimlangan aniqlash, intrusion bartaraf etish, F1-score, resurs samaradorligi

Abstract

Zamonaviy tarmoqlarda kiberhujumlar murakkablashib borayotgani, trafik hajmining keskin ortishi, ayrim infratuzilmalar (bulut, IoT, edge, SDN) hamda real vaqt talablarining kuchayishi klassik IDS (Intrusion Detection System) va IPS (Intrusion Bartaraf etish System) yechimlarining cheklovlarini yaqqol namoyon qilmoqda.
 Xususan, yuqori noto‘g‘ri ogohlantirishlar (false positives), noma’lum hujumlarni aniqlashdagi qiyinchiliklar, markazlashgan tugunlarda yuklanish, masshtablanuvchanlik muammolari va single point of failure holatlari amaliyotda tez-tez uchraydi. 
Ushbu maqolada IDS/IPS arxitekturasini multi-agentlar yordamida takomillashtirish uchun konseptual model taklif qilinadi. Modelda kuzatuv agentlari, xususiyat ajratish agentlari, tahlil agentlari, korrelyatsiya agenti, siyosat (policy) agenti va javob (response/bartaraf etish) agentlari o‘zaro integratsiyalangan holda ishlashi ko‘zda tutilgan.

References

1. Scarfone, K., Mell, P. NIST SP 800-94: Guide to Intrusion Detection and Prevention Systems (IDPS), NIST (foundation reference, terminology/classification).

2. Sethi, K., Madhav, Y. V., Kumar, R., Bera, P. Attention based multi-agent intrusion detection systems using reinforcement learning, Journal of Information Security and Applications, 2021.

3. Javadpour, A., Pinto, P., Ja’fari, F., Zhang, W. DMAIDPS: a distributed multi-agent intrusion detection and bartaraf etish system for bulutli IoT environments, Cluster Computing, 2023.

4. Venkataramana, K. & Mokkala, Padmavathamma. (2012). Multi-agent Intrusion Detection and Prevention System for Cloud Environment. International Journal of Computer Applications. 49. 24-29. 10.5120/7888-1225.

5. Gómez, Carlos & Adebayo, Yusuf. (2025). AI-Powered Adaptive Intrusion Detection Systems for Cloud-Native Architectures. Re Revista de Edificación. 77. 10. 10.5281/zenodo.17279469.

6. Mouyart, Matthieu & Medeiros Machado, Guilherme & Jun, Jae-Yun. (2023). A Multi-Agent Intrusion Detection System Optimized by a Deep Reinforcement Learning Approach with a Dataset Enlarged Using a Generative Model to Reduce the Bias Effect. Journal of Sensor and Actuator Networks. 12. 68. 10.3390/jsan12050068.

7. Liang, W., Li, K. C., Long, J., Kui, X., Zomaya, A. Y. Intrusion Detection System for the Internet of Things Based on Blockchain and Multi-Agent Systems, Electronics, 2020.

8. Diana, L., Dini, P., & Paolini, D. (2025). Overview on Intrusion Detection Systems for Computers Networking Security. Computers, 14(3), 87. https://doi.org/10.3390/computers14030087

9. Bozorov, Suhrobjon, and Doniyor Usmanbayev. Balanced ANN and majority based voting approach for building IDS. AIP Conference Proceedings. Vol. 3377. No. 1. AIP Publishing LLC, 2025.

Downloads

Published

2026-02-28

How to Cite

IDS VA IPS ARXITEKTURASINI MULTI-AGENTLAR YORDAMIDA TAKOMILLASHTIRISH. (2026). DIGITAL TRANSFORMATION AND ARTIFICIAL INTELLIGENCE, 4(1), 216-224. https://dtai.tsue.uz/index.php/dtai/article/view/v4i128